Wanneer was de laatste keer dat je iets niet bent gaan doen omdat je er simpelweg het geld niet voor had? Ieder individu ontkomt niet aan (bewuste) keuzes over de besteding van zijn of haar beperkte centen, tijd en energie. Of het nou om een droomvakantie naar Zuid-Amerika gaat of dat ene restaurant waar je altijd al wil eten. Bij dit soort grote uitgaven staan we vaak voor langere tijd stil, wegen we de belangen af en stellen we eventueel een spaarplan op. Dit is echter anders bij kleine bedragen; die vindt onze mentale boekhouder minder de moeite waard en onthouden we daarom ook minder goed. Deze op het eerste oog kleine uitgaven kunnen een significante impact op je financiën hebben. Zo kan je aan het einde van de maand je saldo bekijken en je afvragen:  waar is dat salaris toch zo snel aan opgegaan?

Leven vol kleine luxe

De afgelopen jaren is een bezoek aan de Coffee Company en de Starbucks een vast onderdeel geworden van het leven in de stad. Vooral rondom elk station en zakendistrict zijn de koffies to go niet aan te slepen. Misschien neem je zelf ook wel geregeld een koffie onderweg naar het werk of tijdens het wachten op het station. Je bent in ieder geval niet de enige. De afgelopen jaren schieten de hippe koffietentjes als paddenstoelen uit de grond. Dit legt echter ook bloot dat we de laatste jaren steeds meer buiten de deur zijn gaan consumeren. We zijn gewend aan een leven vol kleine luxe – koffie hier, broodje daar. Omdat het om vele kleine bedragen gaat hebben we in veel gevallen geen idee wat deze ‘kleine aankopen’ ons per maand kosten.

“Een van de grootste menselijke zwakheden is dat we ons verkijken op getallen.”

De latte factor

Financieel expert David Bach beschrijft dit principe in zijn gelijknamige boek als de ‘latte factor’. Dit boek gaat over een 27-jarig meisje ‘Zoey’ die een goed betaalde baan heeft bij een tijdschrift. Ze heeft geen extravagante levensstijl maar toch houdt ze aan het einde van de maand nauwelijks geld over om te sparen. Ze zou graag een muziekinstrument leren spelen, een wereldreis maken en een fotografiecursus doen. Haar antwoord is echter altijd: “daar heb ik geen geld voor”. Op een dag raakt ze aan de praat met de eigenaar van een koffiezaak, nadat haar oog wederom valt op haar favoriete schilderij aan de muur. Zoey doet een boekje open over de bewondering voor het schilderij. De eigenaar vraagt haar waarom ze het schilderij niet koopt. Wederom antwoordt ze: “daar heb ik geen geld voor”. De eigenaar geeft haar een verrassend antwoord: “als je deze latte kan betalen kan je dit schilderij van €1.200  ook betalen”. Hij rekent haar voor dat als ze elke dag haar latte van €5 zou laten staan dit haar na een jaar €1.825 zou schelen. Ruim genoeg geld om haar favoriete schilderij thuis aan de muur te hangen.

De latte factor wordt gezien als de optelsom van alle kleine bedragen die we regelmatig uitgeven. Het gaat vaak om uitgaven die we minder bewust doen. We weten over het algemeen wel wat we maandelijks uitgeven aan de belangrijkste vaste lasten zoals onze huur of hypotheek en een telefoonabonnement. Het gevaar van de latte factor is dat we het ongemerkt uitgeven. Van kleine uitgaven zoals een koffie, een croissantje als ontbijt, of een magazine die je elke week koopt zijn we ons minder bewust. Echter, genoeg kleine uitgaven maken vanzelf een grote. Die kleine dagelijkse uitgave kan uiteindelijk een significante impact hebben op je financiën. Zo kan je aan het einde van de maand je saldo bekijken en je afvragen of je salaris op magische wijze is verdwenen.  

Pinbetalingen doen minder pijn

De latte factor gedijt bij het langzaamaan verdwijnen van contant geld. Uit onderzoek blijkt dat we geld met ons pinpas gemakkelijker uitgeven dan met briefjes of munten. Dit heeft te maken met de verminderde betaalpijn die we voelen bij pinbetalingen ten opzichte van contante betalingen. Pinbetalingen zijn onzichtbaar en verlagen daardoor het bewustzijn over het uitgavenpatroon. Betalingen met contant geld doen meer pijn: je ziet letterlijk het geld uit je portemonnee verdwijnen. Omdat we tegenwoordig vrijwel alles met (contactloze) pin betalen, merken we niet meer dat onze portemonnee alwéér leeg is na de aanschaf van een koffie en een croissant. Afgezien van enkele pasjes is onze portemonnee immers altijd leeg.

Latte factor in je voordeel gebruiken

Er is echter ook goed nieuws: je kan de latte factor in je voordeel gebruiken. Door elke dag een klein bedrag opzij te zetten, bouw je (onopgemerkt) een potje voor later. Dat besparen kan gemakkelijk. De enige voorwaarde is dat je ophoudt met het op grote schaal achteloos uitgeven van schijnbaar kleine bedragen. Er zijn daarnaast overal in de wereld mensen die de latte-factor-test doen: ze houden een week nauwkeurig bij wat ze zoal aan koffie, broodjes, snacks, tijdschriften, ijsjes, sigaretten en andere kleine dingen aanschaffen. Na een week tellen ze die bedragen bij elkaar op, om versteld te staan van de hoeveelheid geld die ze (onbewust) aan kleine dingen hebben uitgegeven. Dit kan behoorlijk oplopen. Iedere dag €7 besparen, gedurende veertig jaar lang, levert je uiteindelijk meer dan €100.000 op. Mocht je deze dagelijks bespaarde €7 investeren met een rendement van 8%, dan eindig je met een bedrag van €740.000. Zo is het opeens het overwegen waard om die koffie en croissant te laten staan.

De magie van kleine bedragen

De latte-factor is er – ik zeg het er toch maar bij – niet voor bedoeld om je te beroven van elk genot in deze wereld. Wel kan het helpen om inzichtelijk te maken welke (onnodige) uitgaven je onbewust doet. Door jouw periodieke uitgaven te minimaliseren is het mogelijk om op termijn pijnloos tienduizenden euro’s te besparen. Net als kleine uitgaven kunnen ook deze kleine bespaarde bedragen op lange termijn een significante impact hebben op je financiën: de magie van kleine bedragen. En beloon jezelf op gezette momenten dan eens met een lekkere latte. Mijn ervaring is dat ie dan nog lekkerder is ook.

Praktische tips:

  • Bekijk aan de hand van jouw internetbankieren app welke kleine uitgaven je deze maand hebt gedaan en tel deze bedragen bij elkaar op. Denk hierbij bijvoorbeeld aan: koffies, ontbijt en lunch buiten de deur, drankjes, snacks, sigaretten, abonnementen, tijdschriften, gebruik van leenscooters, telefoonapps etc.
  • Reken aan de hand van deze calculator uit hoeveel je dit na verloop van tijd zou kunnen opleveren indien je dit investeert (of spaart).
  • Bepaal daarna welke uitgaven jou het waard zijn om dit bedrag te besparen.