Laten we eerlijk zijn: elke dag weer maken we het onszelf moeilijk door niet die dingen te veranderen waarvan we weten dat we dat wel zouden moeten doen. Dit kunnen dingen zijn die te maken hebben met ons werk, eetgewoontes, maar ook met ons financiële gedrag. Aan goede voornemens ontbreek het meestal niet, maar op de een of andere manier lukt het simpelweg niet om ons er daadwerkelijk aan te houden. Lange tijd werd gedacht dat dit vooral te wijten was aan een gebrek aan wilskracht. Onterecht. Het laatste decennium werd duidelijk dat de basis van gedragsverandering ligt in ieders gewoontes. Het goede nieuws: die blijken simpel te veranderen te zijn.

Kracht van gewoonte

Je hebt eindelijk de beslissing genomen om minder uit te geven en meer te sparen. Wellicht begin je zelfs met het maandelijks beleggen van je spaargeld. Voor een paar weken gaat dit je soepel af. Je bent trots op jezelf. Maar, op een dag, neemt het verlangen de overhand. Voor dat je het weet, ben je weer terug bij je oude gewoontes. Klinkt dit herkenbaar? Dan heb je al kennisgemaakt met de kracht van gewoonte.

Uit onderzoek van de Duke University blijkt dat 40 procent van al onze acties die we dagelijks uitvoeren, voortkomen uit gewoontes. Gewoontes zijn zelfs zo krachtig dat er een speciaal plekje voor in het brein is gereserveerd, genaamd de basal ganglia. Zelfs als de rest van het brein beschadigd is, blijft dit gedeelte van het brein normaal functioneren. Dat is ook de reden dat iemand met zware hersenschade nog wel de koelkast kan vinden wanneer hij honger heeft. Deze gewoonte zit als het ware in een apart deel van de hersens geslepen. Helaas werkt dit bij slechte gewoontes op dezelfde wijze, waardoor je er moeilijk vanaf komt.

“Our character is basically a composite of our habits. Because they are consistent, often unconscious patterns, they constantly, daily, express our character.” ―Stephen Covey

Te weinig motivatie?

Wist je dat meer dan 100 miljoen mensen beginnen met een online course ieder jaar, en maar 10 procent het daadwerkelijk afmaakt? De andere 90 procent haakt af. Waarom? Om dezelfde reden dat veel mensen gloednieuwe hardloopschoenen of een stoffige slow juicer in hun kelder hebben staan. Ze raken verstrikt in een bekend menselijk probleem: ze overschatten de kracht van motivatie. Motivatie kan bergen verzetten. Het kan ervoor zorgen dat je al rennend je trein haalt of een alcoholist zijn eerste AA meeting inplant. Maar het ding is met deze pieken van motivatie: ze werken perfect voor het eenmalig doen van lastige dingen.

De ‘sleutelgewoonte’

Gedragsverandering heeft vooral te maken met het ontwikkelen van ‘sleutelgewoontes’. In zijn boek The Power of Habit vertelt auteur Charles Duhigg over Lisa Allen. Allen was een vrouw die haar overgewicht was kwijtgeraakt en slank en fit geworden was. Ze was gestopt met roken en drinken, en ze werd niet langer door schulden achtervolgd. Ook had ze haar carrière een impuls gegeven. Het eerste wat ze had veranderd was dat ze was gestopt met roken. Door het doorbreken van die ene gewoonte wist ze beter hoe ze ook de andere kon veranderen. Duhigg ontdekte dat bij alle mensen die hij sprak en die erin geslaagd waren om hun leven ingrijpend te veranderen een zelfde patroon zichtbaar was. Ze waren begonnen met het doorbreken van eerst één kleine gewoonte. Het veranderen van één sleutelgewoonte werd zo de sleutel tot verdere veranderingen.

Creëer je eigen ‘tiny habits’

Stanford professor BJ Fogg (auteur van bestseller Tiny Habits) deed jarenlang onderzoek naar gedragsverandering. Hij ontwikkelde een simpele aanpak om gewoontes te veranderen. Volgens Fogg dienen we te werken aan tiny habits, oftewel mini-gewoontes. Kleine, dagelijkse, supereenvoudige stapjes, die per stuk nauwelijks inspanning of motivatie vergen. Zijn belangrijkste tip? Formuleer een eenvoudige eerste stap. Onze motivatie kan nogal variëren per week, dag, of zelfs per uur. Des te kleiner en eenvoudiger de handeling, des te groter de kans dat het daarna een gewoonte wordt. Het principe is dat je ieder voornemen kan opbreken in een kleinere handeling van twee minuten. In plaats van ‘ik wil boeken lezen over personal finance’ zorg je dus voor het voornemen ‘ik lees iedere dag twee bladzijden uit een boek over personal finance’. Grote kans dat je als je eenmaal bezig bent, je niet meteen stopt.

De beste manier om jezelf te herinneren aan een nieuw voornemen, is volgens Fogg door het te koppelen aan een bestaande dagelijkse handeling. Het liefst zo concreet mogelijk. De auteur wilde iets aan zijn gebrek aan spierkracht doen. Hij sprak met zichzelf af dat iedere keer dat hij naar de wc ging, hij twee keer zou opdrukken. Afhankelijk van de hoeveelheid water die hij dronk zorgde dit soms voor 50 push ups per dag. Dit zit er nu zo ingeslepen dat dit zeven jaar later nog steeds een gewoonte is. Dit is ook toe te passen op financieel gedrag. Vage financiële voornemens als ‘ik wil meer sparen’ of ‘ik wil gaan beleggen’ werken niet. Wel werkt ‘als ik op de wc zit, check ik mijn banksaldo’ of ‘zodra ik mijn salaris binnen heb, stort ik 200 euro op mijn beleggingsrekening’.

“Successful people aren’t born that way. They become successful by establishing the habit of doing things unsuccessful people don’t like to do.” ―William Makepeace Thackeray

Kleine gewoontes met grote impact

Als het aankomt op succes focussen we ons meestal op ons einddoel, in plaats van de weg daar naar toe. Men gelooft dat ingrijpende beslissingen voor dit succes zal gaan zorgen. De waarheid is 360 graden anders. Stel, een vliegtuig vanuit Los Angeles stijgt op om naar New York te vliegen, maar na het opstijgen verandert hij 3,5% van koers. De koerswijziging is zo klein dat dit voor de passagiers niet eens op te merken is. Dit is echter anders als de passagiers het vliegtuig verlaten; de kleine koerswijziging heeft ervoor gezorgd dat ze niet in New York maar in Washington zijn aangekomen. Kleine verschillen merken we nauwelijks op, terwijl de gevolgen op langere termijn enorm zijn. Met andere woorden, het zijn de kleine gewoontes die ons het meeste verschil (en succes) opleveren.

Results in life are a measure of habits. The net worth of a person is simply a measure of their financial habits. ― James Clear

Financiële gewoontes

Hoe kan je een financiële gewoonte ontwikkelen die je niet voor even, maar voor altijd kan volhouden? Verzin allereerst één helder doel, bijvoorbeeld een bepaald bedrag op een specifieke datum. Breek dan dit doel en je financiële gedrag op in de allerkleinste hapklare stukjes. Iedereen heeft natuurlijk weer ander financieel gedrag en andere financiële doelen. Een eerste stap zou kunnen zijn om dagelijks je banksaldo te checken om financieel inzicht te creëren. Alles wat je aandacht geeft groet, en dat geldt zeker voor je bankrekening. Ik kijk iedere dag wat mijn saldo is, en of ik bijzondere bij- of afschrijvingen zie. Is er iets afgeschreven wat ik niet begrijp of is er iets dubbel afgeschreven? Dan onderneem ik meteen actie. Koppel het bijvoorbeeld aan het bekende voor veel mensen als ze net de ogen open hebben: je pakt je mobiel en scrolt door Facebook of Instagram. Bekijk dan ook meteen je banksaldo en afschrijvingen! Andere opties?

  • Iedere dag een paar euro sparen (automatisch)
  • Het dagelijks opschrijven van je uitgaven
  • Automatisch maandelijks geld sparen/beleggen (betaal altijd eerst jezelf uit)
  • Wekelijkse review van uitgaven (specifieke dag)
  • Iedere dag een bladzijde lezen over personal finance

Wil je de kans vergroten dat je een nieuwe gewoonte volhoudt? Deel je nieuwe gewoonte dan met een vriend(in) of doe de check-up via een kalender of een app als Chain.

“Habit is a cable; we weave a thread each day, and at last we cannot break it.” ―Horace Mann

Langetermijn succes draait niet alleen om wilskracht en discipline, maar voornamelijk om het inslijpen van positieve gewoontes. De mens is geneigd het laag hangend fruit te pakken en de gemakkelijke dingen te doen. De sleutel van gedragsverandering ligt vooral in mini-gewoontes, die per stuk nauwelijks inspanning of motivatie vergen. We merken deze kleine veranderingen niet gelijk op maar de resultaten op lange termijn kunnen enorm zijn. Wil je gaan voor zinvolle verandering op lange termijn? Begin dan klein. Het belangrijkste is: met een kleine gewoonte kan je nu starten!