Zombiebedrijven, een historisch lage rente en geldprinters bij centrale banken die op volle toeren draaien, allemaal aanwijzingen dat er iets niet helemaal goed gaat. Maar wat? We overspoelen de wereld met geld dat we uit het niets creëren, waardoor het in rap tempo zijn betekenis verliest en de klassieke rol van geld in de samenleving niet meer kan vervullen. De oplossing? Terug naar de klassieke rol van geld.

Bergen met geld bijdrukken en in de economie pompen is ons antwoord op de economische problemen waarmee we worden geconfronteerd. In dit stuk ga ik uitleggen waarom we met dat antwoord onze problemen alleen maar erger maken en het betalen van die groeiende rekening doorschuiven naar een later moment. Après nous le déluge (na ons de zondvloed) lijkt het credo van onze leiders. Deze oeverloze geldcreatie gaat namelijk voorbij aan het feit dat alles op aarde schaars is. Onze schaarste van tijd, energie en grondstoffen dwingt ons om keuzes te maken in het leven. Welke kansen pakken we met beide handen aan en welke laten we liggen. Als er geen schaarste was hadden we allemaal eindeloos op vakantie kunnen gaan, in de dikste auto’s kunnen rijden en in de meest indrukwekkende huizen kunnen wonen. Maar de realiteit is anders. Het probleem is alleen dat het concept schaarste niet lijkt te bestaan in het heersende economische gedachtegoed.

De rol van geld in een wereld van schaarste

Een economie is een complex geheel van interactie tussen kopers en verkopers die daarmee een prijskaartje plakken op schaarste. Als het iedere dag goud zou regenen zouden we het edelmetaal misschien nog wel gebruiken voor onze sierraden, maar de prijs van goud zou dalen vanwege de afgenomen schaarste.

De klassieke rol van geld is ons te helpen bij het maken van keuzes in een wereld van schaarste. Geld komt als vanzelf tot stand in de samenleving in de vorm van goederen die eigenschappen blijken te bezitten die het tot een handig indirect ruilmiddel maken – bijvoorbeeld goud en zilver. Geld hoort een neutraal waardesysteem te zijn, een onwrikbaar referentiekader op basis waarvan we al onze mogelijkheden tegen elkaar af kunnen wegen. Ga je met je zuurverdiende spaargeld op vakantie, koop je er die nieuwe televisie van waar je al maanden op aast, of besluit je om niet te consumeren maar te sparen of investeren? Dit zijn afwegingen die je moet maken in een wereld van schaarste. Je kunt je tijd en geld maar één keer uitgeven en de prijs der dingen, gecombineerd met jouw voorkeuren, bepalen uiteindelijk wat jij met je geld gaat doen.

Geld in de vorm van de prijs der dingen coördineert de keuzes die we maken en daarmee de verdeling van de schaarse productie- en consumptiegoederen in de maatschappij. Het probleem met het huidige economische systeem is dat we te maken hebben met een vorm van geld die niet schaars is, maar met één druk op de knop onbeperkt kan worden bijgedrukt. Dat bijdrukken van geld wordt door centrale banken en de politiek gepresenteerd als de oplossing voor de economische malaise, maar in werkelijkheid is het een schijnoplossing die de problemen verergert en doorschuift naar de lange termijn.

Waarom een kunstmatig lage rente dodelijk is

Eén van de tools die centrale banken gebruiken in tijden van crisis is het verlagen van de rente om de investeringen en daarmee ook de consumptie te stimuleren. Renteverlagingen door de centrale bank zijn in feite een kunstmatige manier om geld goedkoper te maken, rente is immers de prijs die je betaalt voor geld. Door het verlagen van de rente worden investeringen die voorheen niet rendabel waren ineens wél rendabel. It’s magic.

Renteverlaging –> geld lenen is goedkoper –> investering hoeft minder rendement te hebben om winstgevend te zijn

Na het verlagen van de rente gaan al die nieuwe ondernemers met hun geleende geld en een berg frisse moed de markt op om de productiegoederen te kopen die ze nodig hebben voor hun wilde plannen. Het probleem is dat die productiegoederen niet zomaar kunnen worden bijgedrukt, in tegenstelling tot ons geld. We leven immers in een wereld van schaarste. Al die ondernemers gaan met dat nieuwe geld dus bieden op een beperkte voorraad productiegoederen, met als resultaat dat de prijzen van die productiegoederen de lucht ingaan. Eigenlijk is het heel simpel. Door geld bij te drukken neemt de waarde van geld af ten opzichte van al het andere.

Geldcreatie –> waarde geld ten opzichte van schaarse goederen neemt af

De ondernemers die met enthousiasme en een berg geleend geld aan hun avontuur waren begonnen worden ineens geconfronteerd met stijgende prijzen. Ze moeten een hogere prijs betalen om hun plannen en producten te realiseren en komen erachter dat ze op deze manier helemaal geen winst kunnen maken. De kunstmatig lage rente heeft ze in een investering gelokt die helemaal niet realistisch is in een wereld die gedomineerd wordt door schaarste.

“Mere inflation – that is, the mere issuance of more money, with the consequence of higher wages and prices – may look like the creation of more demand. But in terms of actual production and exchange of real things it is not.” – Henry Hazlitt

Waarom de markt de rente moet bepalen

Ik heb het al een beetje verklapt, maar een kunstmatig lage rente lokt ondernemers in investeringen die nooit (allemaal) winstgevend kunnen worden. Dat ga ik nu verder uitdiepen, dus bear with me. De rente is de prijs die je betaalt voor geld. De prijs van geld is belangrijke informatie voor ondernemers en communiceert in feite of ze hun onderneming moeten starten of niet.

Het bijdrukken van geld en kunstmatig verlagen van de rente verstoort het prijsmechanisme van geld en veroorzaakt investering die zich in werkelijkheid nooit kunnen uitbetalen. Dit zorgt voor een massa van bedrijven die niet kunnen voortbestaan zonder overheidssteun en dus de creatie van zombiebedrijven die steeds meer geld nodig hebben om overeind te blijven. Werkgelegenheid die alleen maar bestaat bij de gratie van overheidssteun en uiteindelijk dus bij de gratie van de belastingbetaler. Dure werkgelegenheid als je het mij vraagt. Deze problemen kunnen grotendeels worden voorkomen door de markt de rente te laten bepalen.

Maar hoe komt de rente dan tot stand op de vrije markt? Heel simpel, door uitgestelde consumptie. In een wereld van schaarste zijn we gedwongen keuzes te maken. Is het niet logisch dat je pas kunt investeren als je geld hebt opgespaard? Sparen voor later is het uitstellen van consumptie. Door te sparen geef je het signaal jouw geld liever te bewaren voor een later moment in plaats van het nu uit te geven. De consumptiemogelijkheden in de toekomst hebben voor de spaarder een hogere waarde dan de huidige consumptiemogelijkheden.

Sparen –> niet consumeren –> meer geld beschikbaar op de markt

Meer geld beschikbaar op de markt –> lagere rente

Sparen betekent ook –> uitgestelde consumptie –> minder schaarse grondstoffen verbruikt

Sparen zorgt dus voor een lagere rente en voor een lager verbruik van grondstoffen. Door te sparen koop je immers geen producten en hoeven er geen schaarse grondstoffen te worden verbruikt. De combinatie van een lagere rente en lager verbruik van grondstoffen maakt het aantrekkelijk om te investeren. De lage rente is voor ondernemers het signaal dat ze hun onderneming kunnen starten. De rente is op natuurlijke wijze laag genoeg geworden om hun investering te kunnen verantwoorden. Daarnaast zijn de schaarse grondstoffen die ze voor hun plannen nodig hebben niet verbruikt voor consumptie en zal de prijs van de grondstoffen relatief lager zijn en blijven.

Vergelijk dat maar eens met onze samenleving, waarin je niet hoeft te sparen om te investeren. Geld komt immers uit de lucht vallen en we kunnen de rente kunstmatig verlagen, want ons geld is niet schaars. Geld wordt uit het niets gecreëerd. Ondernemers moeten gaan bieden op grondstoffen die ook al worden verbruikt voor consumptie en dus nog schaarser zijn geworden, waardoor de prijzen stijgen en de investeringen zich nooit kunnen uitbetalen. Prijsmanipulatie heeft miscommunicatie als gevolg.

Geld hoort het stevige fundament van een welvarende samenleving te zijn

Ik hoop dat je het na het lezen van dit artikel met me eens bent dat geld geen gereedschap hoort te zijn voor de heersende macht. Geld heeft een informatiefunctie, het is de taal waarmee we de schaarste in de wereld verdelen. Door geld bij te drukken verstoor je die functie en kloppen de signalen die we krijgen niet meer. Op basis van verkeerde signalen worden er vervolgens investeringen gedaan die nooit winstgevend kunnen zijn, krijg je zombiebedrijven en is er steeds meer geld nodig om de hoop ellende in leven te houden.

Stel dat we bijvoorbeeld regelmatig de grammatica en het vocabulaire van onze taal zouden veranderen, dan zou er constant miscommunicatie zijn en zouden we veel tijd moeten steken in het bijhouden van onze kennis van de veranderende taal om te kunnen blijven communiceren. Terwijl we die tijd en energie ook hadden kunnen gebruiken om productief te zijn. Is het dan niet vreemd dat we de taal van de economie constant aanpassen? Bedrijven moeten daardoor rekening houden met immer veranderende prijzen en kunnen niet goed plannen voor de toekomst. Een andere leuke analogie: wat als we besluiten dat Markt Rutte vanaf nu ook wekelijks mag bepalen hoe lang de meter is? Probeer als architect maar eens een winkelcentrum, flatgebouw of een huis te bouwen met een lengtemaat die constant verandert. Waarom zou het dan wel een goed idee zijn om constant de geldhoeveelheid aan te passen?

Geld moet een gestandaardiseerde en vaste eenheid zijn. Een onwrikbaar referentiekader dat als basis dient voor een robuuste economie. Geld moet weer het fundament worden van onze samenleving. Om precies dezelfde reden waarom we hebben bedacht dat het handig is om vaste eenheden te hebben voor gewicht, tijd, lengte en temperatuur. Het maakt communicatie makkelijker en voorkomt misverstanden. Het is onmogelijk om een samenleving te bouwen op een waardeloos fundament. We moeten terug naar de klassieke rol van geld.