We beginnen met een gedachte-experiment. Je hebt de keuze tussen het ontvangen van 30 duizend euro extra dit jaar of iedere dag een half uur wandelen. Waar denk jij gelukkiger van te worden? Grote kans dat je net als het merendeel van de mensen voor het extra bedrag gaat. Logisch, maar niet de juiste keuze als je streeft naar maximaal geluk. Dat geluk ons hoogste goed is, wisten de belangrijkste denkers zoals Socrates, Plato en de Boeddha 2500 jaar geleden al. Echter uit ons streven naar geluk zich – heden ten dage – vooral in het verzamelen van steeds meer geld. Er is een sterke associatie ontstaan dat geld en geluk onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Waar komt deze associatie vandaan? En wat helpt wél bij een gelukkiger leven?

Stel, er wordt een buitenaards wezen naar de aarde gestuurd met de opdracht om te kijken wat de aardbewoners drijft. Wat houdt ze dag in dag uit bezig? Het waarschijnlijke antwoord? Juist, geld verdienen. En natuurlijk geld uitgeven. Een slimme bezoeker van een andere planeet zal al snel door hebben dat we op aarde gedreven worden door de zoektocht naar geluk, en dat we ons gedragen alsof de weg naar geluk geplaveid is met geld.

Op de momenten dat we nuchter nadenken over het belang van geld, weten we heus wel dat geld echt niet alles is. We hebben echter op een onbewuste manier geleerd om heel veel belang te hechten aan geld. Die drang naar meer geld is een gevolg van het feit dat we een heel sterke associatie hebben gevormd tussen geld en geluk. We zijn er als het ware op voorgeprogrammeerd. Het gaat dan niet zozeer om het hebben van geld zelf. Geld bestaat inmiddels steeds minder uit het hebben van munten en stukjes papier. Geld is tegenwoordig niets minder dan de getallen die je krijgt te zien nadat je een vijfcijferige code op je smartphone hebt ingevoerd. Geld heeft waarde omdat je er een gloednieuwe auto, luxe villa of patatje joppie van kan betalen. Oftewel, de waarde hangt af van de extra mogelijkheden die het je biedt.

“Ik heb nog nooit een zak geld een goal zien maken” – Johan Cruijff

We zijn zo met geld bezig omdat ons onbewuste heeft geleerd een sterke relatie te zien tussen het uitgeven van geld en het ervaren van geluk. Dat is op zich niet gek. We willen gelukkig worden, en we denken dat te kunnen bereiken door het verbeteren van onze leefomstandigheden. Die leefomstandigheden verbeteren we vervolgens door geld uit te geven. Ons onbewuste spreekt klare taal: een hoger inkomen leidt tot een grotere auto (of boot, villa etc.) en die nieuwe auto leidt tot meer geluk.

Deze onstilbare drang naar meer geld doet vreemde dingen met mensen. De twee beste (en meest verdienende) voetballers van de wereld, Cristiano Ronaldo en Lionel Messi, kregen de afgelopen jaren beiden een voorwaardelijke gevangenisstraf (en fikse boete) voor het niet in toom kunnen houden van hun geldhonger. In 2019 streek Messi ongeveer 130 miljoen euro op (meer dan 60.000 euro per uur), terwijl Ronaldo het moest doen met een luttele 113 miljoen euro. Genoeg om van rond te komen, iets te sparen voor later en de vastgestelde belasting te betalen, zou je zeggen. Niets is minder waar. Zowel Messi als Ronaldo werd in Spanje schuldig bevonden aan belastingontduiking. De Panama Papers lieten zien dat Ronaldo en Messi hetzelfde deden als een schrikbarend aantal superrijke mensen (niet allen te bestempelen als schimmige personen). Het idee dat ze een deel van hun enorme hoeveelheid geld zou moeten afstaan aan de maatschappij roept bij nogal wat van deze superrijken een enorme aversie op. Het noopt de rijken der aarde ertoe dubieuze constructies op te tuigen om zo min mogelijk van hun rijkdom af te hoeven staan.

“Ik wens dat iedereen rijk en beroemd mag worden, en dat ze alles krijgen waar ze ooit van hebben gedroomd. Zo zal men zien dat geld niet het antwoord is.” – Jim Carey

In werkelijkheid blijken we niet zo goed in staat te voorspellen hoe we ons voelen met een extra bedrag op de bank. De mens is geneigd de effecten van dergelijke gebeurtenissen op zijn emoties te overschatten. We verwachten namelijk dat deze positieve emoties sterker zijn en langer duren dan in werkelijkheid het geval is. Uit onderzoek bleek dat mensen met een jaarinkomen van 25 duizend dollar denken maar liefst twee keer zo gelukkig te worden als ze 55 duizend dollar gaan verdienen. Wat bleek, mensen met het hogere inkomen zijn slechts 7 procent gelukkiger dan mensen die 25 duizend verdienen.

Hoewel Amerikanen tweemaal zo rijk zijn als in 1957, is het aantal mensen dat zichzelf tegenover de onderzoekers van het National Opinion Research Center beschreef als zeer gelukkig gedaald van 35 naar 29 procent. Degenen die op de Forbes-lijst van de honderd rijkste Amerikanen stonden omschreven zichzelf als slechts ietsje gelukkiger dan de gemiddelde Amerikaan zichzelf omschreef. Als proefpersonen tien jaar gevolgd werden, bleken degenen wier inkomen in die periode aanzienlijk gestegen was niet gelukkiger dan degenen wier inkomen gelijk was gebleven. Bovendien blijkt uit vergelijkende onderzoeken wereldwijd dat er alleen in de allerarmste landen, zoals Bangladesh, een duidelijk verband is tussen rijkdom en geluk.

“Wie rijk wil zijn, moet niet zijn vermogen vermeerderen, maar zijn hebzucht verminderen” – Plato

We kunnen concluderen dat een groot deel van zowel ons denken als ons doen in dienst staat van het verdienen en uitgeven van geld. We zijn er op voorgeprogrammeerd omdat we geluk onbewust heel sterk associëren met geld. In de praktijk blijkt dit absoluut niet vanzelfsprekend. De relatie geld en geluk blijkt eerder omgekeerd. Opgewekte (gelukkige) types hebben meer kans later rijk te worden. Hoe gelukkiger je je als tiener of twintiger voelt, des te hoger je inkomen tien jaar later. Echter, om gelukkiger te worden moet je het dus vooral niet in het geld zoeken. Er zijn allerlei zaken waarvan wetenschappers zeggen dat het wél een positief effect heeft op ons geluk. Ik beperk me tot het noemen van twee tips waar ik zelf heilig in geloof.

Tip 1: Focus op minder mensen

De eerste tip haalde ik uit de bestseller ‘Busy’ van Tony Crabbe. Crabbe betoogt dat de behoefte aan ‘meer’ (spullen, succes en geld) ook onze relaties besmet. We willen meer relaties, meer betrokkenheid en meer populariteit. Veel mensen lijken zich onzeker te voelen en zoeken de bevestiging in de omvang van hun sociale netwerk en het aantal likes. Whatsapp, Facebook, Twitter en e-mail helpen ons om makkelijker (oppervlakkig) contact met mensen te onderhouden. In plaats van eindeloos digitaal geklets met kennissen en het onderhouden van de 150 sociale contacten die een mens zoal heeft, pleit Tony ervoor meer aandacht te besteden aan een kleinere groep bijzondere mensen, jouw top vijftien. Hoe meer ik erover nadacht, hoe meer ik er overtuigd van ben geraakt dat een sterkere focus op minder in plaats van meer (mensen) het levensgeluk ten goede komt.

Onderzoek toont namelijk aan dat de allerbeste manier om meer in het moment te leven en meer geluk te ervaren is om meer exclusieve aandacht te besteden aan onze dierbaren. Mensen zijn het gelukkigst als ze tijd doorbrengen met vrienden, gevolgd door wanneer ze tijd doorbrengen met familie, en het minst gelukkig in hun eentje. We kunnen onze energie dan ook het beste richten op een selecte groep van vijftien mensen, onze voornaamste relaties. We ontlenen voldoening en vreugde aan deze kring van vijftien. Het zijn deze vijftien mensen die de kwaliteit van je leven verhogen en die je opbeuren als je je down voelt. Vijfhonderd Instagram volgers stellen weinig voor naast deze vijftien intimi. Investeer zo veel mogelijk tijd en aandacht aan jouw vijftien dierbaarste mensen. Geniet van het samenzijn met hen, geef ze je steun en leer ze goed kennen. Verbetering van deze relaties, zal je leven in het algemeen verbeteren. Als je niet handig bent met appen en Facebook zal dit nauwelijks effect hebben op je kwaliteit van leven. Maar zonder goede relaties met een vijftiental vrienden en familieleden kun je niet echt gelukkig zijn en floreren.

Kortom, wie staan er in jouw groep van vijftien?

Tip 2: Focus op jouw happy moments

Als je een middel kon worden voorgeschreven dat je gelukkiger zou maken dan prozac, niets kost, uiterst eenvoudig is en geen bijwerkingen heeft, zou je dan daarin geïnteresseerd zijn? De volgende oefening is ontwikkeld door Martin Seligman en in andere onderzoeken is bevestigd dat het werkt. Bovendien is het een oefening die je makkelijk als gewoonte kan aanleren. In feite werkte deze oefening zo goed dat proefpersonen die leden aan depressies (zo zwaar dat ze amper hun bed uit kwamen) na enkele weken zozeer waren opgeknapt dat ze nog slechts milde depressie ervoeren. Het werkt zo: iedere avond, voordat je gaat slapen, schrijf je drie dingen op die de afgelopen dag goed gingen of waar je blij mee bent. Noteer een paar details, maar maak het niet te uitgebreid. Dat is alles!

Conclusie

Geld is een grote drijfveer van de mens en ons gedrag wordt in hoge mate bepaald door onze drang meer geld te hebben en meer geld uit te geven. De relatie geld en geluk blijkt echter eerder omgekeerd. Opgewekte (gelukkige) types hebben meer kans later rijk te worden. Door meer tijd door te brengen met jouw top vijftien dierbaren, en iedere avond drie dingen te noteren die de afgelopen dag goed gingen of waar je blij mee bent, word jij een rijker mens in alle facetten. Succes!