In het vorige finance artikel heb ik het gehad over aandelen en wat dat precies inhoudt. Dit keer komt er een ingewikkelder onderwerp aan bod. Als je gekeken hebt naar Plus500 of Bux X zul je de term contract for difference (CFD) tegengekomen zijn. Of wellicht heb je de film The Big Short gezien en heb je geleerd dat er financiële producten verkocht werden die hebben geleid tot een crisis. Maar wat precies zijn dit voor producten? Er zijn namelijk zoveel verschillende financiële producten beschikbaar. Ik kan je in ieder geval alvast verder helpen: het zijn derivaten. Maar laten we beginnen bij het begin: wat in vredesnaam zijn derivaten?

Let op: de uitleg van derivaten in dit artikel is vrij globaal en er zijn heel veel voorwaarden die niet beschreven zijn. Wil je gaan handelen met derivaten raad ik je aan om zelf dieper in de materie te duiken zodat je het volledig begrijpt en niet voor onverwachtse verrassingen komt te staan.

Derivaten

Een derivaat is een afgeleid financieel product waarvan de waarde gebaseerd is op een ander goed zoals aandelen of grondstoffen (commodities). Het goed waar het derivaat op gebaseerd is wordt in jargon ook wel onderliggende waarde genoemd. De onderliggende waarde hoeft niet perse de prijs van een aandeel of commodities te zijn, maar kan ook gekoppeld zijn aan bijvoorbeeld een aandelenindex (zoals de AEX), de stand van de rente of bijvoorbeeld een wisselkoers van valuta. Derivaten worden hoofdzakelijk gebruikt om risico’s te verkleinen of om te speculeren. Het traditionele voorbeeld is een boer die de verkoopprijs van zijn toekomstige oogst wilt vaststellen, zodat een mogelijke prijsdaling geen schade oplevert.
Derivaten zijn een populair handelsmiddel op beurzen doordat het onderliggende contract gestandaardiseerd is. Je kunt daarnaast ook derivaten, net als aandelen, over the counter (OTC) krijgen. 

Soorten derivaten

In 2018 werd de Europese derivaten markt gewaardeerd op maar liefst 660 triljoen euro [1]. Er gaat dus extreem veel geld om in derivaten. In dit artikel beschrijf ik de drie bekendste soorten derivaten voor particuliere beleggers, namelijk: futures, opties en contract for differences (CFD’s). 

Futures

Een future is een overeenkomst waarin afgesproken wordt dat een goed voor een bepaalde prijs wordt gekocht of verkocht op een bepaalde datum. Dit type derivaat kan worden gebruikt door investeerders of handelaren om te speculeren, of door bedrijven om hun bedrijfsrisico af te dekken (hedging). Om het beter te begrijpen gaan we terug naar het voorbeeld van de boer, dat overigens ontstaan is in 1865 toen de Chicago Board of Trade (CBOT) een gestandaardiseerde tarwe future op de markt bracht:

  • De boer wilt zichzelf beschermen tegen een mogelijke dip in waarde van tarwe waardoor de boer in de toekomst veel geld kan verliezen. Het is dus gunstig voor de boer om een future contract te verkopen waarin een vaste prijs afgesproken voor een lading tarwe in de toekomst.
  • Een grote bakkerij wil het bedrijf beschermen tegen een mogelijke toekomstige stijging in waarde van tarwe waardoor de bakkerij minder winst, of zelfs verlies, zou lijden. Het is dus gunstig voor de bakkerij om een future contract te kopen waarin ze het risico afdekken dat de tarweprijs kan stijgen.
  • Beide partijen dekken hiermee hun risico af, hebben al een koper/verkoper van hun product en hoeven geen rekening te houden met marktschommelingen die schadelijk voor hun ondernemingen zouden kunnen zijn. 

In dit voorbeeld zijn de bakkerij en de boer hedgers die een derivaat gebruiken om hun risico te dekken. Futures kunnen ook gebruikt worden om te speculeren op de markt. Als de prijs van tarwe stijgt, maar er zijn futures beschikbaar die de tarwe voor een goedkopere prijs heeft vaststaan zal die future gewild zijn in de markt. Als de future met de goedkope tarwe namelijk verloopt kan de tarwe verkocht worden voor de duurdere marktprijs, waardoor de investeerder geld kan verdienen. Hierdoor ontstaat er een vraag en aanbod markt waar investeerders en handelaren op speculeren.

Opties

Een optie geeft de investeerder het recht, maar niet de verplichting, om binnen een afgesproken periode een bepaald goed te kopen of te verkopen tegen een vooraf vastgestelde prijs (uitoefenprijs). Er zijn twee soorten opties:

Calloptie

  • Wie een calloptie koopt krijgt daarmee het recht om een bepaald goed binnen de afgesproken periode te kopen tegen een vooraf afgesproken prijs (uitoefenprijs). Het bedrag waartegen de optie wordt verhandeld heet de premie
  • Wie een calloptie schrijft (een nieuwe optie maakt) verplicht zich ertoe om het bepaalde goed te verkopen tegen een vastgestelde prijs (uitoefenprijs). Ter compensatie ontvangt de schrijver de optie premie, oftewel de prijs van de optie.

Door callopties te kopen speculeer je dus op een stijging van waarde van het onderliggend goed.

Aan het einde van de looptijd van de de optie, de expiratie, zal de optiehouder kijken naar de waarde van het bepaalde goed (de onderliggende waarde). Als de onderliggende waarde onder de afgesproken uitoefenprijs ligt, heeft de optie geen waarde meer. Je kunt het goed simpelweg goedkoper kopen in de markt. Wanneer het tegenovergestelde het geval is: als de onderliggende waarde boven de afgesproken uitoefenprijs ligt, dan zal de optiehouder zijn rechten uitoefenen en het onderliggende goed kopen. Klinkt vrij ingewikkeld allemaal, maar hier is een voorbeeld om het te verduidelijken:

  • Investeerder Peter schrijft een calloptie uit om 100 Pegulanten aandelen te verkopen tegen een prijs van €100 (uitoefenprijs) met een premie van €2 en een looptijd van een half jaar.
  • Investeerder Berend speculeert dat de aandelen van Pegulanten zal stijgen en koopt de callopties van Peter tegen een prijs van €200 (100 aandelen, tegen een premie van €2). 

Berend heeft geluk gehad en de aandelen van de Pegulanten zijn gestegen naar €130 aan het einde van de optie looptijd. Berend oefent zijn recht uit om de aandelen te kopen van Peter tegen €100 per aandeel, en verkoopt ze gelijk voor €30 winst per aandeel. Als Berend het echter fout had, en de waarde van de aandelen waren onder de €100 gezakt, dan zal Berend niet zijn recht uitoefenen en dus de €200 euro premie kosten als verlies hebben. 

Putoptie

  • Wie een putoptie koopt krijgt daarmee het recht om een bepaald goed binnen de afgesproken periode te verkopen tegen een vooraf afgesproken prijs (uitoefenprijs). Door het kopen van aandeel putopties kan een investeerder zich dus “verzekeren” van de waarde van een aandeel.
  • Wie een putoptie schrijft (een nieuwe optie maakt) verplicht zich ertoe om het bepaalde goed te kopen tegen een vastgestelde prijs (uitoefenprijs). Ook hier zal de schrijver ter compensatie de premie ontvangen.

Bij putopties geldt dus het tegenovergestelde van callopties. Wanneer de onderliggende waarde van de optie bij de expiratie boven de uitoefenprijs ligt, is de optie niets waard. Je kunt immers het onderliggende goed zelf voor een hogere prijs verkopen.

CFD’s

Een contract for difference (CFD) is een overeenkomst tussen twee partijen waarbij de verkoper het verschil betaalt tussen de koop en verkoop van het onderliggende product. De verkoper betaalt dit niet altijd, want wanneer dit negatief is zal de koper het verschil moeten betalen aan de verkoper. Met CFD’s kunnen beleggers eenvoudig speculeren door long te gaan als ze verwachten dat de koers stijgt, of short te gaan als ze verwachten dat de koers daalt. Je koopt dus niet een aandeel door een CFD te kopen, maar speculeert wat de koers zal worden.

Er zijn geen standaard contracten voor CFD’s waardoor CFD’s geen beursnotering hebben en beleggers altijd handelen met een CFD-aanbieder als tegenpartij. Deze aanbieders bepalen zelf de voorwaarden. 

CFD’s zijn hefboomproducten wat betekent dat je handelt met een marge. De belegger (koper) hoeft dus niet de volledige onderliggende waarde te financieren maar slechts de marge. Wanneer de koers ongunstig wordt kan de CFD-aanbieder dit geld zich toe-eigenen. Sommige aanbieders verplichten de belegger om in zulke gevallen extra geld te financieren om het verlies te dekken, een zogeheten margin call


Voorbeeld (waarbij de kosten zijn weggelaten): Na zijn succes met opties wilt Berend speculeren op de koers van een aandeel. Het aandeel staat op een waarde van 100 euro. Berend verwacht dat de waarde zal gaan stijgen en gaat dus een long positie aan met 30 stuks. De aanbieder hanteert een marge van 10%, wat betekent dat Berend 300 euro (100 euro x 30 stuks x 10%) moet financieren. Wederom heeft Berend een goede voorspelling gemaakt en is het aandeel gestegen naar 120 euro. Berend heeft dus een winst van 20 euro per stuk wat uitkomt op een totale winst van 600 euro die Berend uitbetaald krijgt van de CFD-aanbieder. 

Helaas kan het ook misgaan. Als het aandeel namelijk 10% zakt, van 100 euro naar 90 euro, is Berend al zijn geld verloren (10 euro verlies x 30 stuks). Dit is een goede illustratie van het risico dat een hefboom met zich meebrengt.

Risico’s

Mocht je geïnteresseerd zijn in het handelen van derivaten is het wel goed om te weten dat er risico’s aan verbonden zijn. Hoewel het doel van de derivaten zelf is om risico’s te verkleinen, kan het voor de (onkundige) belegger tot grote verliezen leiden.

Hefboomwerking
De hefboomwerking van derivaten kunnen bij kleine marktbewegingen al een significant probleem opleveren. Zoals bij het voorbeeld van de CFD’s. Wanneer je short (speculatie op een koersdaling) gaat met een CFD en het aandeel alsmaar stijgt, kun je onbeperkt verliezen oplopen doordat het aandeel onbeperkt kan stijgen. Let hier dus op en spreek altijd met jezelf af hoeveel verlies je maximaal wilt verdragen voordat je de positie sluit.

Faillissement
Wanneer in een over the counter derivatentransactie een partij failliet gaat, voorzien de contractvoorwaarden meestal in het (indien nodig met terugwerkende kracht) bevriezen en beëindigen van de lopende derivaten. Dit voorkomt dat de curator de winstgevende derivaten posities ten gelde zal maken, terwijl de beleggers die winstgevende posities open hebben staan niet deze mogelijkheid hebben. Hierdoor kun je weinig tot niets terugkrijgen van je geld.

Marktrisico
De marktwaarde van derivaten is gebaseerd op de koers van de onderliggende waarde. De derivaten vertegenwoordigen op zichzelf dus geen reële waarde. Zoals we nu zien tijdens de problemen met het coronavirus, of bijvoorbeeld de olie oorlog tussen de Emiraten en Rusland, kan het zomaar zijn dat de waarde van het onderliggende goed te hoog of juist te laag wordt ingeschat. Dit kan leiden tot enorme verliezen in derivatenposities. Zo had de crisis in 2008 had als hoofdoorzaak de overwaardering van Amerikaanse hypotheken waar een groot aantal derivaten aan verbonden waren, maar dat is een onderwerp voor een later artikel.

Wat nu?

Of je wilt gaan handelen met derivaten is aan jou. Het geeft je de mogelijkheid om, vergeleken met aandelen, met relatief kleine bedragen relatief veel geld te verdienen. Maar brengt ook extra risico met zich mee. Mocht je toch graag je kans wagen op een mooie winst raad ik je aan om te beginnen met een paper trading account. Dit geeft je de mogelijkheid om met nepgeld meer gevoel te krijgen en zo geen financieel risico te lopen. Bij Pegulanten horen we in ieder geval graag welke keuze je gemaakt hebt en wat het resultaat ervan is. Laat het ons weten in de Pegulanten Community op Telegram: https://t.me/pegulanten